گرهگشایی از ماجرای اشتغال در مجتمع نیشکر «دعبل خزاعی»
به گزارش خبرنگار تابناک از استان خوزستان، سرزمین خوزستان سفرهای گسترده از ثروت و سرمایه است که آب و نفت و زمین و صنعت را یکجا در خود جای داده است. با این حال، در این جغرافیا گنج و رنج سالهاست همسایه یکدیگرند.
دهههاست که جلگه خوزستان شاهد فعالیت مجتمعهای بزرگ صنعتی نیشکر است؛ مجموعههایی که با هدف تولید شکر و رونق اقتصادی در منطقه شکل گرفتند، اما از نگاه اهالی و جوامع محلی همجوار، این صنایع پیامدهایی نظیر آلایندگی ناشی از سوزاندن مزارع، دگرگونی در بافت کشاورزی سنتی و افزایش تقاضا برای کار را به همراه داشته است.
طی روزهای اخیر تصاویری از اجتماع جوانان روستاهای موران و عمیشیه بزرگ پیرامون مطالبات شغلی و درخواست برای جذب در شرکت کشت و صنعت نیشکر دعبل خزاعی بازتاب یافت؛ تجمعی که اهالی بر مسالمتآمیز بودن آن تاکید دارند و خواستار توجه بیشتر به نیروی کار بومی در اراضی پیرامونی هستند.
روایت جوانان موران و عمیشیه
برای بررسی دقیقتر ابعاد این موضوع، شنیدن روایت اهالی و ساکنان مجاور این مجتمع اهمیت دارد. یکی از جوانان به نمایندگی از بقیه معتقد است که ما از اهالی روستاهای مجاور شرکت هستیم و درخواست اصلی ما اشتغال در این مجموعه است مدیران مجموعه عنوان میکنند، جذب جدیدی انجام نشده اما از نگاه اهالی رفتوآمد نیروهایی از خارج از منطقه دیده میشود.
حتی در روزهای گذشته مواردی از بهکارگیری نیرو در بخشهایی نظیر ماشینآلات سنگین مطرح شد هنگامی که اهالی مراجعه میکنند نبود تخصص و مدارک فنی به عنوان مانع مطرح میشود در حالی که جوانان این منطقه مدارک مهارتی گواهیهای تخصصی و مدارک تحصیلی خود را ارائه کردهاند اما پاسخ روشنی دریافت نمیکنند.
وی در ادامه با اشاره به پیگیریهای انجامشده میافزاید: جوانان بارها برای پیگیری مطالبات خود به شرکت مراجعه کردهاند و مطلع شدیم در جلساتی با حضور فرماندار نیز اعلام شده تا سال آینده برنامهای برای جذب جدید وجود ندارد باور اهالی این است که فرآیند بهکارگیری نیروها نیازمند بازنگری و اولویتبخشی شفاف به خانوادههای بومی است در حالی که در برخی خانوارها چند جوان جویای کار با مدارک فنی و تحصیلی حضور دارند.
این جوان به پیشینه شکلگیری مجتمع در این منطقه اشاره کرده و عنوان میکند: در زمان واگذاری اراضی کشاورزی و حقریشهها در روستاهایی نظیر عمیشیه بزرگ و موران توافقات و تفاهماتی مبنی بر در اولویت قرار گرفتن جوانان و فرزندان بازنشستگان همین منطقه در جذبهای آتی وجود داشت، تخصص اصلی و سنتی ساکنان این منطقه کشاورزی و امور وابسته به آن است و مدارک مرتبط نیز ارائه شده اما میان انتظارات جامعه محلی و رویه شرکت فاصله وجود دارد و انتساب برچسبهای غیرواقعی به پیگیریهای مسالمتآمیز جوانان جای گلایه دارد.
پیشینه طرح ملی توسعه نیشکر و دگرگونی معیشت بومی
بررسی تاریخی نشان میدهد طرح توسعه نیشکر خوزستان به عنوان یک پروژه ملی از دهههای گذشته مطالعه شد و در اواخر دهه شصت و اوایل هفتاد با هدف تامین شکر مورد نیاز کشور و ایجاد رونق اقتصادی و شغلی به مرحله اجرا درآمد. شرکت کشت و صنعت نیشکر دعبل خزاعی یکی از واحدهای این مجموعه در جنوب اهواز است که با اراضی وسیع و ظرفیت تولید سالانه بالا، علاوه بر شکر، تامینکننده خوراک صنایع جانبی و تولید برق است.
شکلگیری این اراضی بزرگ در چارچوب قوانین تملک برای طرحهای عمومی انجام گرفت که به تغییر الگوی سنتی کشاورزی و دامداری منطقه انجامید. با گذشت زمان و بهرهگیری از الگوهای پیمانکاری و واسطهای، انتظارات جامعه محلی مبنی بر تحقق اولویتهای بومیگزینی با چالش روبهرو شده و بخشی از شاغلان نیز نسبت به شرایط مزدی و طبقهبندی مشاغل دغدغههایی دارند.
فرماندار کارون چه پاسخی دارد؟
از سوی دیگر دیدگاه مسئولان اجرایی شهرستان معطوف به ظرفیتهای اقتصادی و ضوابط اداری است. رسول ساکی فرماندار شهرستان کارون در تشریح این موضوع و پیگیری مطالبات میگوید: دغدغه اشتغال جوانان امری فراگیر در شهرستان است در موضوع شرکت دعبل خزاعی نیز جلسهای میان نمایندگان جوانان و مدیریت شرکت برگزار شد و مدیرعامل مجموعه اعلام کرد در یک سال و نیم گذشته جذب نیروی جدیدی انجام نشده است.
همچنین توافق شد چنانچه مواردی از جذب جدید خارج از منطقه ارائه شود زمینه جذب متقابل از جوانان روستا فراهم آید و مقرر شد اسامی اعلامی از طریق مراجع رسمی نظیر تامین اجتماعی بررسی شود در خصوص مراحل ارزیابی و مصاحبهها نیز بنا شد نمایندگانی از معتمدان و شوراها حضور داشته باشند و رایزنیهایی با هلدینگ نیشکر برای پیگیری ظرفیتهای شغلی در آینده صورت گیرد.
فرماندار کارون درباره وضعیت تجمعات و شایعات پیرامون آن توضیح میدهد: گزارشی مبنی بر بازداشت افراد وجود ندارد و حضور عوامل انتظامی نیز به منظور برقراری نظم و جلوگیری از ورود به محوطه محصور مجموعه بوده و ادعاهای مربوط به برخورد خشن تایید نمیشود.
ریشه اصلی بخشی از این نارضایتیها در کمبود شفافیت و ضعف در اطلاعرسانی است بررسیها نشان داد موارد مورد اشاره جوانان مربوط به فعالیت مقطعی نیروهای پیمانکاری برای تعمیرات اساسی بوده و ارتباطی با استخدام دائم شرکت ندارد اگر این موضوعات پیشتر به روشنی تبیین میشد از ابهامات کاسته میشد.
فرماندار کارون با اشاره به محدودیتهای بنگاههای تولیدی میافزاید: مطالبات جوانان قابل درک است اما هر بنگاه اقتصادی ظرفیت و کشش مشخصی برای پذیرش نیرو دارد و ناچار است توازن مالی خود را حفظ کند بنابراین باید در کنار ظرفیتهای موجود به دنبال تعریف فرصتهای شغلی و اقتصادی جدید در منطقه بود.
ضرورت توجه به مسئولیتهای اجتماعی در پروژههای ملی
در نهایت تفاوت دیدگاه موجود ناشی از دو رویکرد متفاوت است از یک سو جامعه محلی با استناد به تفاهمات گذشته واگذاری اراضی و تغییر زیستبوم کشاورزی انتظار دارد سهم ملموسی در اشتغال و منافع حاصل از این پروژههای ملی داشته باشد و از سوی دیگر مدیریت صنعتی و اداری بر محدودیت ظرفیتهای اقتصادی و ضوابط فنی تاکید دارد.
با این حال منتقدان معتقدند وقتی سرمایهداری دولتی و شبهدولتی اراضی یک روستا را به نام توسعه در اختیار میگیرد، نباید در زمان تقسیم منافع، منطق بازار آزاد و تعدیل نیرو را بهانه کند.
در این راستا ایجاد کانالهای شفاف گفتوگو، کاهش فرآیندهای واسطهای و توجه به مسئولیتهای اجتماعی در قبال جوامع همجوار میتواند نقش موثری در کاهش تنشها و تحقق اهداف توسعه منطقهای ایفا کند.
منبع: ایلنا